Op 1 september 1974 werd de door de Eerste en Tweede Kamer aangenomen ‘anti-piratenzenderwet’ (eigenlijk de bekrachtiging van Het Verdrag van Straatsburg uit 1965) van kracht, die door de Eerste Kamer in januari 1974 werd aangenomen. Hierdoor werd het strafbaar voor Nederlanders om hoe dan ook mee te werken aan uitzendingen van buiten de territoriale wateren (zowel vanaf schepen, booreilanden als vliegtuigen) en waren de zeezenders Radio Veronica en Radio Noordzee gedwongen om te stoppen met hun activiteiten. Dit strafbaar stellen gold niet alleen voor dj’s, technici en scheepslieden en de directies, maar ook voor de adverteerders, waardoor doorgaan als zeer onverstandig werd geacht.

In het verzuilde Nederland van de jaren zestig en zeventig was men niet zo blij met de komst en het succes van de piratenzender Radio Veronica in 1960. Er waren erg nauwe banden tussen de publieke omroepen en de grote politieke partijen: VARA-PvdA, AVRO-VVD, NCRV-ARP/CHU, KRO-KVP. Er is in 1965 zelfs een kabinet gevallen over de vernieuwde omroepwet. Maar na de komst van Radio Noordzee Internationaal (Nederlandstalige uitzendingen)/Radio Northsea International (Engelstalige uitzendingen) in 1970 werd er in de politiek weer flink over gediscussieerd.

Vooral nadat in mei 1971 een bomaanslag werd gepleegd op de Mebo II, het zendschip van Noordzee, waarvoor de directie van Veronica verantwoordelijk werd gesteld, vond men in Den Haag dat het tijd werd om tot actie over te gaan, vooral ook omdat er steeds meer zeezenders voor de Nederlandse kust bijkwamen – Radio Caroline, Radio Mi Amigo en Radio Atlantis – en men toch vreesde voor een nog grotere groei van het aantal piratenschepen.

De zendschepen Norderney van Veronica en Mebo II van Noordzee lagen enkele kilometers buiten de kust van Scheveningen, net buiten de territoriale wateren. Daar lag tot 29 augustus ook de Mi Amigo, het (krakkemikkige) zendschip van de Engelse Radio Caroline en het Vlaamse Radio Mi Amigo. Omdat zij wilden doorgaan vertrok deze boot richting de zuid-Engelse kust. Radio Caroline was als enige Britse zeezender (toen nog piratenzender genoemd) doorgegaan met uitzenden, nadat dezelfde wet in het Verenigd Koninkrijk in 1967 was aangenomen. Maar dat hield de zender niet heel lang vol omdat er onvoldoende geld binnenkwam. Het schip werd indertijd vanuit ons land bevoorraad, maar toen betaling te lang uitbleef sleepte de reder de boot naar Nederland, waar het enkele jaren aan de ketting lag.

Omdat Radio Mi Amigo in feite de zender financierde met de reclame-inkomsten vanuit de nieuwe thuishaven Playa de Aro in Catalonië/Spanje (dat het verdrag van Straatsburg niet ondertekend had), kon Radio Caroline blijven bestaan. Dit duurde tot het zendschip in een felle storm in maart 1980 van zijn ankers sloeg, op een zandbank terecht kwam en korte tijd later zonk. Gelukkig was de bemanning toen al van boord gehaald.

Oproepen om de in voorbereiding zijnde extra Hilversumse fm-zender als een nieuw soort Veronica te gaan gebruiken waren al meerdere keren afgewezen, want er was immers al een goed draaiende zender Hilversum 3 waarop popmuziek te beluisteren was. De nieuwe zender moest vooral klassieke muziek gaan brengen, zo was de uiteindelijke beslissing.

Inmiddels hadden enkele Veronica-voormannen een publieke omroeporganisatie opgezet en al flink wat leden geworven, maar de minister die erover ging (ene Harry van Doorn, oud-voorzitter van de KRO) had hiertegen steeds bezwaren. Pas een jaar na het stoppen van de uitzendingen vanaf zee kreeg de Veronica Omroep Organisatie de zo gewenste vergunning om als aspirant omroep te gaan uitzenden via de publieke omroepzenders. Bijzonder, of wellicht grappig, genoeg was Veronica de omroep die de allereerste uitzending mocht verzorgen op de klassieke muziekzender Hilversum 4 (tegenwoordig NPO Radio 4 genaamd), in december 1975. Binnen een paar jaar was Veronica de populairste en grootste omroep van ons land.

Voorafgaand aan de laatste uitzenddag zond Veronica een top 500 uit van de grootste hits uit de Top 40 en op de zaterdag 31 augustus werd ’s middags de laatste Veronica Top 40 uitgezonden (die een week later als Nederlandse Top 40 zou verder gaan), waarna tussen vijf en zes uur de allerlaatste uitzending was. Het was een nogal (melo)dramatische uitzending met veel toepasselijke muziek (zoals Don McLeans American Pie, waarin de zin ‘the day the music died’ voorkwam, hiermee doelend op het verongelukken van Buddy Holly in 1959) die door programmaleider Rob Out werd gepresenteerd.

Zoals gebruikelijk waren al deze programma’s van tevoren opgenomen in de studio in Hilversum, al waren er wel verschillende landrotten (= dj’s die de programma’s opnamen) op de Norderney aanwezig. Rob Outs laatste woorden via de zender van Radio Veronica: “Bij het afscheid nemen van Veronica sterft ook een beetje de democratie in Nederland en dat spijt mij… voor Nederland.” Na het draaien van de ‘stationcall’ van Veronica werd de zender uitgeschakeld en was het om zes uur stil op frequentie 538.

De collega’s van Radio Noordzee maakten er daarentegen een feestelijke uitzending van, live gepresenteerd van boord met de meeste Nederlandse en Britse dj’s, die tot acht uur ’s avonds doorging. Als laatste plaat werd ‘Man of Action’ van The Les Reed Orchestra gedraaid, de tune (herkenningsmuziek) van Radio Noordzee, op de laatste tonen weggefade met zeegeluiden en het geluid van zeemeeuwen. Daarmee kwam een eind aan de twee meest succesvolle Nederlandstalige zeezenders.

Beide zendschepen werden een tijdje later naar een haven gebracht; de Mebo II werd verkocht aan Libië. In 1984 werd het gebruikt als doelschip voor de Libische marine en tot zinken gebracht in de Golf van Sidra. De Norderney heeft in diverse havens in Nederland en België gelegen, is verbouwd geweest tot discotheek en restaurant en ligt sinds eerder dit jaar in Amsterdam.

Radio Veronica zond uit op een golflengte van 192 meter (1562 kHz). Later, vanaf 1972, werd dat 538 meter (557 kHz). In werkelijkheid was de golflengte 539 meter, maar speciaal voor het jinglepakket werd gekozen voor het beter rijmende 538 (op volle kracht). De naam van de huidige zender Radio 538 is dan ook ontleend aan de golflengte van Veronica (oprichter van 538 is immers oud-Veronica dj Lex Harding). Radio Noordzee Internationaal was op 220 meter (1367 kHz) middengolf, op de korte golf èn op de fm-band (voornamelijk in de regio Den Haag) te ontvangen. Omdat op de Mebo II een 52 meter hoge zendmast stond, was de middengolfzender in heel ons land en ook daarbuiten dag en nacht uitstekend te ontvangen.

Over de ontvangst van de uitzendingen van met name Radio Veronica kan gemeld worden dat het er tot aan de zenderwisseling van 192 naar 538 meter in de middengolf (in 1972) maar net vanaf hing waar je in Nederland woonde. In het noorden en oosten was de zender slecht te ontvangen en ’s avonds vanwege atmosferische storingen en sterke zenders uit het buitenland vaak helemaal niet. Vandaar dat ondergetekende vooral naar RNI luisterde, die in mijn herinnering zeker overdag betere muziek draaide dan Veronica.

De vraag na veertig jaar is natuurlijk: was 31 augustus 1974 nu werkelijk ‘the day the music died’? Hierover kunnen we kort zijn: natuurlijk niet! Net zoals na de dood van Buddy Holly er nog gewoon goede muziek werd gemaakt, is dat na het stoppen van de zeezenders ook het geval. En natuurlijk is er ook waardeloze muziek gemaakt, maar dat was in de tijd van de zeezenders ook al zo en zal waarschijnlijk ook altijd zo blijven!