‘We wanted it to be more than just a concert, we wanted it to be a celebration’. Met deze woorden omschreef gitarist Robbie Robertson het afscheidsconcert van The Band. The Last Waltz moest een viering worden, na zestien jaar als popgroep te hebben bestaan. Vandaag is het veertig jaar geleden dat Robertson, Levon Helm, Rick Danko, Garth Hudson en Richard Manuel in Winterland Ballroom in San Francisco, voor het laatst samen dansten. Op Thanksgiving. Er was immers wat te vieren.

Zestien jaar bestond The Band in de klassieke samenstelling. Deze periode is makkelijk op te knippen in twee tijdspannen van elk acht jaar. De eerste acht vormden de vier Canadezen en één boerenzoon uit Arkansas (Helm) The Hawks, de begeleidingsband van de Canadese zanger Ronnie Hawkins. Toen Bob Dylan halverwege de jaren zestig de overstap maakte naar elektrische muziek, weekte hij op vakkundige wijze de individuele bandleden los van Hawkins.

In de zomer van 1966 kreeg Dylan een mysterieus motorongeluk, waarna de Bandleden zonder werk kwamen te zitten. Ze huurden een groot roze-geschilderd huis in Woodstock (Big Pink) en namen daar hun eigen nummers op. The Band, zoals The Hawks inmiddels was gaan heten, debuteerden in 1968 met Music From Big Pink, waarna ze als zelfstandige popgroep de wereld veroverden.

Na opnieuw acht jaar, was in 1976 de koek op. Robertson was tegen zijn zin in uitgegroeid tot de (informele) bandleider, wat ook tegen de haren instreek van de drie leadzangers Manuel, Danko en Helm. Reden genoeg om nog één keer groots uit te pakken met The Last Waltz. De locatie was Winterland Ballroom van Bill Graham, waar The Band voor het eerst als The Band had opgetreden. Een keur van gastartiesten gaf acte de présence: natuurlijk Ronnie Hawkins, maar ook ‘fellow Canadians’ Neil Young en Joni Mitchell, de British Invasion met Eric Clapton en Ringo Starr, de Ierse immigranten via Van Morrison en natuurlijk Bob Dylan. Verder waren er optredens van dichters als Lawrence Ferlinghetti en Michael McClure.

Filmregisseur Martin Scorsese legde het concert vast op zeven 35mm-filmcamera’s. Hij maakte er een docu van, door het concert af te wisselen met interviews met de Band-leden. De film verscheen pas in 1978, twee jaar na het concert. De strubbelingen die te maken hadden met deze vertraging, waren typerend voor de sfeer binnen de groep in de laatste jaren. Het concert verscheen behalve als film, ook op 3lp, dubbel-cd en als 4cd.

De laatste wals betekende niet dat de dans over was. In 1983 kwam The Band weer bijeen, maar zonder Robbie Robertson. Tussen 1983 en 1999 telde The (Reunited) Band verschillende samenstellingen, maar kwam het niet meer tot het grote succes uit hun eerste periode.