Een van de absolute vernieuwers van de popmuziek, Frank Zappa, zou vandaag 72 geworden zijn. We staan er niet bij stil met een lijst van zijn beste songs, want gezien zijn enorme output is dat vrijwel onmogelijk. We beginnen er niet eens aan! Laten we ons in plaats daarvan even realiseren hoe ontzettend veelzijdig, productief, grappig en geniaal Zappa was door zijn beste eigenschappen en talenten te belichten. Tien verschillende kanten van Zappa en tien redenen waarom hij tot de allergrootste behoort.

Zappa de activist

Dat Zappa in zijn teksten geen blad voor zijn mond nam, weten we inmiddels wel. Ook buiten zijn muziek had hij een uitgesproken mening. Beroemd is bijvoorbeeld zijn strijd tegen de PMRC (Parents Music Resource Center). Dit comité had als doel het waarschuwen voor expliciet taalgebruik in popmuziek. Dan moet je net bij Frank Zappa zijn! In 1985 werd hij zelfs gehoord door de Amerikaanse senaat tijdens een hoorzitting (zie de video hieronder). Uiteraard reageerde Zappa ook in zijn muziek op de PMRC. Zijn volgende album heette Frank Zappa Meets The Mothers Of Prevention.

Zappa de bandleider/dictator

Het besnorde genie was berucht om de strenge wijze waarop hij zijn muzikanten aanspoorde om de ingewikkelde composities uit te voeren. Hij eiste namelijk perfectie. Zo vertelt Steve Vai – begin jaren tachtig gitarist in Zappa’s band – aan Lust For Life magazine dat hij ook jaren na Zappa’s dood weer net zo nerveus wordt als dertig jaar geleden wanneer hij het nummer Moggio van de lp The Man From Utopia (1983) hoort.

Zappa de componist

Vooral in de laatste jaren van zijn carrière was Zappa actief als componist van modern-klassieke stukken. Zo was het laatste project waar hij aan werkte de in 1994 verschenen dubbelplaat Civilization Phaze III, en ook op het wel voor zijn dood verschenen The Yellow Shark (1993) laat Zappa zich van een serieuzere kant horen. De London Symphony Orchestra voerde eerder al composities van Zappa uit, verschenen op de lp’s London Symphony Orchestra Vol. 1 (1983) en Vol. II (1987).

Zappa de filmmaker

Tussen alle meesterlijke platen door wist Zappa ook nog tijd te vinden om – samen met Tony Palmer – de maffe documentaire 200 Motels uit 1971 te regisseren en te schrijven. Een surrealistische film die inmiddels de status van klassieker heeft. Zappa regisseerde later ook Baby Snakes (1979), waarin concertbeelden afgewisseld worden met backstagefragmenten en klei-animatie, en The Dub Room Special! (1982). Ook al zat hij ditmaal niet op de regiestoel, toch is Zappa’s bijrol in de Monkees-film Head (Bob Rafelson, 1968) erg memorabel:

Zappa de hitmaker

Zelfs een artiest die louter niet-commerciële paden bewandelt, kan een hit scoren. Zo bleek in 1979, toen de controversiële single Bobby Brown (Goes Down) een dikke hit werd in Europa. In ons land had Zappa ook succes met Dancin’ Fool, eveneens van het beroemde dubbelalbum Sheik Yerbouti. In eigen land haalde Zappa slechts één keer de top 40, met Valley Girl, waarop ook dochterlief Moon Unit Zappa te horen is.

Zappa de jazzrocker

Hot Rats uit 1969 is een van de essentiële Zappa-platen en een uiterst geslaagde fusie van jazz en rock. Uiteraard bleef fusion een belangrijke rol spelen in de carrière van de hyperintelligente pionier, zoals ook op Hot Rats-opvolgers Waka/Jawaka en The Grand Wazoo, beide uit 1972. In de jaren tachtig raakte Zappa verslingerd aan de Synclavier, waarmee hij onder meer het album Jazz From Hell (1986) maakte. Die plaat leverde hem een Grammy op voor beste instrumentale performance.

Zappa de komiek

Frank Zappa was de meester van de komische rockmuziek, zo veel werd al duidelijk op het Mothers Of Invention-debuut Freak Out! (1966), met titels als Who Are The Brain Police? en Hungry Freaks, Daddy. Dolkomisch is ook We’re Only In It For The Money (1968), met de legendarische Sgt. Pepper-parodiërende cover. Ook op latere albums als Sheik Yerbouti, de rockopera Joe’s Garage (beide uit 1979) en You Are What You Is (1981) uitte Zappa in humoristische en vergaande teksten felle kritiek op politiek en maatschappij.

Zappa het podiumbeest

Natuurlijk moeten we Zappa ook bij de spannendste live-acts uit de gehele popgeschiedenis rekenen, daarvoor dienen alleen al volumes 1-6 van You Can’t Do That On Stage Anymore als voldoende bewijs. Zijn concerten verliepen echter niet altijd even vlekkeloos. Zo was er een brand tijdens een optreden in Montreux (beschreven in de Deep Purple-klassieker Smoke On The Water), en werd Zappa tijdens een ander concert van het podium geduwd door ene Trevor Howell. Deze incidenten leverden in ieder geval legendarische anekdotes op. Een ander beroemd verhaal is dat Zappa op het podium uitwerpselen zou hebben verspreid en zelfs hebben gegeten. Dat ontkent hij in The Real Frank Zappa Book: “For the records, folks: I never took a shit on stage, and the closest I ever came to eating shit anywhere was at a Holiday Inn buffet in Fayetteville, North Carolina, in 1973.”

Zappa de producer

Op enkele titels na, produceerde Zappa zijn albums gewoon zelf. Aangezien hij nogal wat albums heeft gemaakt (ruim 60 tijdens zijn leven!) is zijn werk als producer van andermans platen nogal schaars. Legendarisch is natuurlijk de voor velen onluisterbare dubbelplaat Trout Mask Replica (1969) van Captain Beefheart & His Magic Band, overigens verschenen op Zappa’s label Straight Records. Voor de hardrockers van Grand Funk Railroad produceerde Zappa het album Good Singin’, Good Playin’ (1976). Op de track Out To Get You van die plaat is ook zijn gitaar te horen.

Zappa de snarenmeester

Frank Zappa ontpopte zich al snel tot een van de beste rockgitaristen van zijn generatie, dankzij creatieve solo’s in tracks als Montana, Inca Roads en Black Napkins. Verder krijgt de hemelse instrumental Watermelon In Easter Hay (van Joe’s Garage Act III) niet de erkenning die deze verdient. Zappa zette nooit een ongeïnspireerde solo op plaat. Voor de echte diehards is er ook de set Shut Up ’N Play Yer Guitar, met drie cd’s (of lp’s) waarop alleen gitaarsolo’s te horen zijn. Dat trucje herhaalde Zappa nog eens op Guitar (1988).