Elke week licht Classic Rock Mag een ‘verborgen juweel’ uit, een plaat die om wat voor reden dan ook totaal ondergewaardeerd werd of tot vandaag de dag onderbelicht bleef. Deze week is dat Death Walks Behind You van Atomic Rooster

Atomic Rooster is zo’n band die in eigen land succes oogstte, maar daarbuiten weinig klaarspeelde. Het tweede album Death Walks Behind You, een combinatie van prog en hardrock, was de beste prestatie van de band en behoort tot de vele hoogtepunten van 1970. Sommigen omschrijven de titeltrack zelfs als een vroeg voorbeeld van heavy metal.

Toetsenist Vincent Crane en drummer Carl Palmer spelen in de jaren zestig beiden in The Crazy World Of Arthur Brown, dat tegenwoordig vooral bekendstaat als eendagsvlieg. Die act heeft in 1968 een dikke hit met de single Fire – met het beroemde orgelwerk van Crane – waar dus geen succesvol vervolg op komt. Crane en Palmer richten met bassist/zanger Nick Graham in 1969 de nieuwe progressieve rockband Atomic Rooster op. Het debuutalbum Atomic Roooster (ja, met drie o’s) verschijnt een jaar later en laat direct een geslaagde mengeling van prog en hardrock horen. De lp bezorgt de band echter geen groot commercieel succes.

Al snel na het uitkomen van deze prima eersteling verlaat Graham de band en komt gitarist/zanger John Du Cann de overgebleven twee leden versterken. Voor een beoogde Amerikaanse release van het debuut neemt hij nieuwe gitaarpartijen op van sommige tracks, maar die komen pas jaren later als bonus tracks op reissues terecht. Zodoende hoort het publiek de gitaartalenten van Du Cann pas op het tweede album Death Walks Behind You, uitgebracht in hetzelfde jaar.

Voordat de band aan de opnames daarvan begint, heeft er nog een grote verandering plaatsgevonden in de line-up. Ook Palmer verlaat Atomic Rooster om zich aan te sluiten bij toetsenist Keith Emerson en bassist/zanger Greg Lake. Een wijze beslissing, want met ELP groeit de formidabele jonge drummer uit tot een stermuzikant, wat met zijn vorige band nog niet was gelukt. Toch duurt het niet lang voordat ook Atomic Rooster doorbreekt.

Palmers vervanger is Paul Hammond, eveneens een groot talent, hoewel een mindere god dan Palmer (maar dat geldt voor bijna iedere rockdrummer). Op Death Walks Behind You krijgt hij net zoals zijn twee collega’s Crane en Du Cann uitgebreid de ruimte om te laten horen wat hij in huis heeft. Het resultaat is niet alleen de beste en beroemdste plaat van Atomic Rooster, maar volgens sommigen ook een vroeg voorbeeld van heavy metal.

Dat laatste is vooral gebaseerd op de titeltrack, waarin een onheilspellende pianoriedel opbouwt naar een zware, Black Sabbath-achtige riff. Ook de tekst is haast zo macaber als de titeltrack van het eerste Sabbath-album: “Lock the door, switch the light/You’ll be so afraid tonight/Hide away from the bad/Count the nine lives that you had.”

De rest van het album is minder heavy en meer prog. Zo doet het indrukwekkende orgelwerk in Crane’s instrumental Vug opvallend genoeg denken aan het vroege werk van Emerson, Lake & Palmer. Hoewel hij nooit de faam van Keith Emerson heeft gekregen, was Crane absoluut een van de beste toetsenisten van zijn tijd.

Met afstand het meest commerciële stuk op Death Walks Behind You is Tomorrow Night, dat uiteindelijk ook de single van de plaat wordt. Oorspronkelijk was een andere track, I Can’t Take No More, bedoeld voor een singlerelease, maar de band besluit toch voor Tomorrow Night te gaan. Dat pakt goed uit, want in Engeland behaalt het lied de elfde positie in de hitlijst, wat de doorbraak voor de band betekent.

De tracks op de tweede lp-zijde houdt de kwaliteit van de eerste vast, met onder meer het heftige I Can’t Take No More, het rustige Nobody Else en het langste nummer van de plaat: Gershatzer. Als er toch al iets aan te merken is op dit album: de drumsolo van Hammond in laatstgenoemde is misschien wat onnodig (hoewel Crane in de liner notes bij de lp schrijft: “I think you’ll agree that Paul Hammond’s solo is one of the finest you’ll find on record”).

Op de intrigerende oorspronkelijke hoes van Death Walks Behind You staat een reproductie van een afbeelding van William Blake (Nebuchadnezzar), die goed aansluit bij de titeltrack. In Engeland bereikt het album een respectabele nummer 12 en weet het zelfs – als enige Atomic Rooster-release – de Amerikaanse top 100 binnen te dringen. In Nederland moet men er kennelijk weinig van hebben.

Ook in eigen land is het snel gedaan met het succes van Atomic Rooster. In 1971 scoort de band zijn grootste hit met Devil’s Answer (nummer 4 in Engeland), gevolgd door het populaire album In Hearing Of Atomic Rooster. Daarna blijven de bandleden komen en gaan. Alleen Vincent Crane is op iedere plaat te horen, totdat hij in 1989 – na een depressie – een overdosis pijnstillers neemt en sterft. Met Death Walks Behind You liet hij zijn grootste meesterwerk na. We zullen deze band niet op hetzelfde niveau als tijdgenoten Black Sabbath en Deep Purple plaatsen, maar dit album verdient het meer dan de andere Atomic Rooster-lp’s om ook buiten Engeland te worden (her)ontdekt door vele generaties prog- en hardrockliefhebbers.